Thursday, August 16, 2018

अटलजींचे महाप्रस्थान -







अटलजींचे महानिर्वाण - प्रा. हरी नरके
[ 25 डिसेंबर 1924- 16 ऑगष्ट 2018 ]

माजी पंतप्रधान भारत रत्न अटल बिहारी वाजपेयी यांचे आज दु:खद निधन झाले. ते 93 वर्षांचे होते. ते अविवाहीत होते. ज्यांच्या जाण्याने उजव्यांना दु:खाचा धक्का बसला अन डावेही ज्यांच्या जाण्याने मनापासून हळहळले असा एक दुर्मिळ राजकीय नेता म्हणजे अटलजी. मृत्यू कोणालाच चुकलेला नाही. पण ज्यांच्या जाण्याने सारे भारतीय जनमाणस खोलवर हलले असा एक महान नेता आज काळाच्या पडद्याआड गेलेला आहे.

आयुष्यात तीनदा ते पंतप्रधान झाले. सुमारे सहा वर्षांचा कार्यकाळ त्यांना मिळाला. त्याआधी जनता पक्षाच्या राजवटीत ते देशाचे परराष्ट्र मंत्री होते. सुमारे पन्नास वर्षे ते संसदेत होते. विद्यमान सरकारने त्यांना भारत रत्न हा सर्वोच्च सन्मान बहाल केलेला होता. गेली चार वर्षे ते आजारपणामुळे सक्रीय राजकारणापासून दूर होते.

त्यांच्या वक्तृत्वशैलीचे लाखो फॅन होते. त्यांनी विपुल कविताही लिहिलेल्या आहेत. राजकारणी आणि कवी अशी फार दुर्मिळ प्रजाती होते ते! राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ परिवारातला एक उदारमतवादी नेता अशी त्यांची प्रतिमा होती. ते उमद्या मनाचे असल्याने पत्रकार आणि सर्व राजकीय पक्षांमध्ये त्यांना मानणारा मोठा वर्ग होता.

ते संघाचा चेहरा नसून केवळ एक मुखवटा आहेत असं त्यांच्याच एका सहकार्‍याने जाहीरपणे संगितलेही होते. वाजपेयी चांगले आहेत पण त्यांचा पक्ष, त्यांचा सांस्कृतिक-राजकीय परिवार मात्र आम्हाला मान्य नाही, असं म्हणणार्‍या पत्रकार आणि विरोधकांना त्यांनी संसदेत स्पष्टपणे सुनावले होते, आम्ही दोघे एकच आहोत.

कुणीही भलाबुरा माणूस गेला की आपल्या समाजात आरत्या ओवाळण्याची फार मोठी साथ येते. वाजपेयी राजकारणी असूनही भले माणूस होते यात शंकाच नाही. त्यांचा त्याग मोठा होता. त्यांच्या जाण्याचे कोट्यावधींना मनोमन दु:ख झालेले आहे.

ते अजातशत्रू होते, ते राजकारणातले आदर्श व्यक्तीमत्व होते असे सांगायची आता चढाओढ सुरू होईल. ज्यांना गेल्या चार वर्षात त्यांची फारशी आठवणही झाली नाही तेच आता मक्राश्रू ढाळू लागतील.

दुसरीकडे विरोधक त्यांनी राजधर्माची कशी आठवण करून दिली होती याच्या आठवणी आता काढू लागतील. हो ते राजधर्माबद्दल बोलले होते. ते बोलणे महत्वाचेच होते. पण ते देशाचे पंतप्रधान होते, त्यांच्या पक्षाचे सर्वोच्च नेते होते, त्यांनी राजधर्माची आठवण करून देण्यापलिकडे काही ठोस कृती केली का? तर नाही.

1992 साली बाबरी मशीद पाडण्यात आली. त्यानंतरच्या दंगलींमध्ये हजारोंच्या हत्त्या झाल्या. ते मशीद पाडण्यात पुढे नसतीलही पण त्यांनी पाडणारांना रोखलेही नाही.

 370, एकरूप नागरी संहिता, राम मंदिर असे मुद्दे त्यांच्या सरकारने घेतले नाहीत हे खरेय पण त्यांना बहुमत नव्हते म्हणून आपण ते विषय घेतलेले नाहीत असे त्यांनी संसदेला बजावलेही होते.

पोखरण अणु चाचणी, कारगील विजय यांचे ते शिल्पकार जसे होते तसेच विमानाचे अपहरण करणार्‍या अतिरेक्यांच्या मागण्या मान्य करून त्यांना सोडायला देशाचे परराष्ट्रमंत्री सोबत गेले होते तेव्हा पंतप्रधान अटलजीच होते. त्यांनी राजधर्म पाळला हे खरेय पण न्या. वेंकटचलय्या यांच्या अध्यक्षतेखाली भारतीय राज्यघटना पुनर्विलोकन समितीही त्यांनीच नेमली होती.

दोनदा त्यांचा सहवास अतिशय जवळून अनुभवता आला. शरद पवारांच्या 61 च्या समारंभाला ते देशाचे पंतप्रधान म्हणून उपस्थित होते. मुंबईत रेसकोर्स मैदानावर हा भव्य सोहळा झाला होता. मी संपादित केलेल्या ’जनस्पंदन’ या गौरवग्रंथाचे अटलजींच्या हस्ते प्रकाशन झाले. त्यांनी पुस्तकाचे मनापासून कौतुक केले.
त्याच्या दुसर्‍याच दिवशी संसदेवर अतिरेकी हल्ला झाला होता.

संसदेच्या प्रांगणात उभारलेल्या महात्मा फुले यांच्या पुर्णाकृती पुतळ्याचे अनावरण ते पंतप्रधान असताना झाले. त्यावेळी महात्मा फुले यांच्या जीवनकार्यावर आयोजित केलेल्या प्रदर्शनाची सविस्तर माहिती त्यांना मला देता आली. रात्रीची वेळ होती. ते खूप दमलेले वाटत होते. हा कवी मनाचा मुरब्बी राजकारणी त्या प्रदर्शनात फारसा रमला नाही. सोनिया गांधींनी मात्र हे प्रदर्शन अतिशय आत्मियतेने बघितले.असंख्य प्रश्न विचारून माहिती घेतली.

अटलजींचे जाणे सर्वांनाच चटका लाऊन गेले. त्यांच्यासारख्या उमद्या माणसांची भारतीय राजकारणाला जेव्हा सर्वाधिक गरज आहे, तेव्हाच त्यांनी आपल्यातून निघून जावे हे फारच दु:खद आहे.
विनम्र आदरांजली.
- प्रा. हरी नरके

Wednesday, August 15, 2018

एक देश -एक निवडणूक -




एक फॅमिली एक शादी - एका कुटुंबात वय वर्षे 5 ते 25 ची सात मुले आहेत. त्यांची एकाच मंडपात लग्नं करण्याचा निर्णय झालाय. पैसे वाचतील. -एक मित्र.
2014 सालच्या लोकसभा सार्वत्रिक निवडणूकीला 3765 कोटी रूपये खर्च आला होता.

2019 साली हा खर्च 4000 कोटी रूपये असेल.
सर्व राज्यांच्या स्वतंत्र विधानसभा निवडणूकांसाठी 4000 कोटी रूपये येतो.
या दोन्ही निवडणूका एकत्र घेतल्या तर एकुण खर्च 8000 कोटी रूपये येईल.

या चार वर्षात मा.पंतप्रधान यांचा निव्वळ जाहीरातींवरचा खर्च 4806 कोटी रूपये आहे. हे पाचवे वर्ष निवडणूक वर्ष असल्याने अपेक्षित खर्च लक्षात घेता तेव्हढ्या पैशात तर दोन्ही प्रकारच्या स्वतंत्र निवडणूका आरामात पार पडतील.
आचार संहितेचे म्हणाल तर जिची अडचण 70 वर्षात कधीही आली नाही ती आत्ताच अचानक कशी काय यायला लागली?

देशात 86 कोटी 35 लाख मतदार असून दोन्ही निवडणूकांचा 5 वर्षांनी येणारा दरडोई खर्च म्हणजे दिवसाला दीड रूपया इतका आहे. माणूस कितीही गरीब असला तरी दिवसाला दीड रूपया तर त्याचा बिडीकाडीवरही खर्च होतच असणार.
तेव्हा खर्चाचा मुद्दा काही पटणारा नाही.

एक देश - एक निवडणूक या विषयाबाबत व्हॉटस अ‍ॅप वर खालील कल्पना मांडलेल्या दिसल्या. त्यावर चर्चा व्हावी, विचार मंथन व्हावे असे व्हॉटस अ‍ॅप विद्यापीठाच्या नागरिकांना वाटते.
एक देश एकच सरकार!
एक देश एकच पार्टी!
भारत गरिब बिचारा - निवडणूका हव्यात कशाला ?
- प्रा.हरी नरके

मी बायको शहीदाची -



म्हातारीनं त्याचं पाय धरलं, विनवणी करीत म्हणाली " लेकरा, अरं, सरकार ज्यांचं हे स्मारक बांधतंया त्या शहीदाची मी बायको हायं रं!"....
कामेरी - पुणे कोल्हापूर महामार्गावरचं गाव. ते सांगली जिल्ह्यातलं वाळवा तालुक्यातलं संपन्न गाव आहे. इस्लामपूरपासून 7 कि.मी. तर कोल्हापूरपासून 40 कि.मी.वर ते वसलेलं आहे. बागायती शेती करणार्‍या कष्टाळू लोकांचं गाव. आणि "लढावू" लोकांचंही गाव.

दिवंगत अब्दुल रहमान अंतुले महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री असताना 1980 साली त्यांनी स्वातंत्र्य चळवळीत शहीद झालेल्या स्वातंत्र्यसैनिकांच्या स्मरणार्थ त्यांच्या गावी स्मारकं उभारण्याचं ठरवलं.

कामेरीत शहीद स्मारकाचं काम सुरू झालं.

कंत्राटदारानं काही मजूर कामावर लावलेले होते.

एक म्हातारी मजूर आजारी होती. तिच्या अंगात खूप ताप होता. तिच्याच्यानं घमेली उचलण्याचं काम होत नव्हतं. कंत्राटदारानं घरी जाऊन आराम करा, दवापाणी घ्या असं तिला सांगितलं.

म्हातारी म्हणाली, "बाबा, दिवसभर काम केलं तरच संध्याकाळी माझी चुल पेटंल. मी आज काम केलं नाही तर खाऊ काय? मला काम करू दे बाबा, मी पाया पडते तुझ्या."

म्हातारीचा तोल जात होता. दोनदा तिनदा ती पडतापडता वाचली.

म्हातारी काम करताना पडली तर अपघात होईल आणि आपल्या डोक्याला विनाकारण ताप व्हायचा, म्हणून कंत्राटदार चिडला आणि त्यानं तिला हाताला धरून कामावरून बाहेर काढलं.

म्हातारीनं त्याचं पाय धरलं, विनवणी करीत म्हणाली " लेकरा, अरं, सरकार ज्यांचं हे स्मारक बांधतंया त्या शहीदाची मी बायको हायं रं!"

कंत्राटदार चरकला. म्हातारीला घेऊन तो दवाखान्यात गेला. डॉक्टरांनी म्हातारीला तपासलं. औषधं दिली. कंत्राटदाराला सांगितलं, आजार खूप गंभीर आहे. म्हातारी चार दिवसांचीच सोबतीन आहे. त्याच आजारात बाई गेल्या. स्मारक पुर्ण झालेलं त्या बघू शकल्या नाहीत.

होय, त्या कामेरीचे स्वातंत्र्यासाठी शहीद झालेल्या विष्णू भाऊ बारप्टे यांच्या वृद्ध पत्नी होत्या.

अन्नाला मोताद झालेल्या. आयुष्यभर मोलमजुरी करून पोट भरणार्‍या.

9 ऑगष्ट 1942 ला महात्मा गांधीजींचा "चले जाव" चा नारा आला. कामेरीच्या तरूणांनी हातात तिरंगा झेंडा घेऊन "वंदे मातरम, इन्किलाब जिंदाबाद, ब्रिटीशराज चले जाव" अशा घोषणा देत पोलीस चौकीवर मोर्चा काढला. त्या मोर्च्याचा नेता होते, तरूण विष्णू भाऊ बारप्टे. त्यांनी पोलीसचौकीवर चढून तिरंगा लावला. "वंदे मातरम, इन्किलाब जिंदाबाद" चे नारे लावले.

तिथला ब्रिटीश पोलीस अधिकारी जनरल डायरचाच भाऊबंध होता. तो भडकला. तुम्हाला काय पायजे? असं त्यानं विष्णूला विचारलं. निधड्या छातीचे विष्णू भाऊ बारप्टे म्हणाले,         "आझादी पाहिजे."
हे घे, असं म्हणत त्यानं थेट विष्णूच्या छातीत गोळी झाडली. विष्णू भाऊ बारप्टे जागेवरच शहीद झाले.
त्यांचं नुकतंच लग्न झालेलं होतं. माहेरातून कामेरीला आलेली त्यांची तरूण पत्नी विधवा झाली.

ब्रिटीश पोलीसांनी तिचाही अपार छळ केला. बाई काही काळ गाव सोडून परागंदा झाल्या. पुढं स्वातंत्र्य मिळालं. बाई गावी परत आल्या. मजुरी करून जगू लागल्या.

स्वातंत्र्य सैनिकांना सरकारनं ताम्रपट दिले. मानधन सुरू केलं. "आपलं माणूस राहिलं नाही, आता त्या ताम्रपटाचा काय उपयोग? फुकटचं मानधन मला नको" म्हणून बाणेदार बाई, मजुरी करून पोट भरायच्या. बाईंनी आयुष्यभर विधवापण सोसलं. अंगावर निभावलं. जवानी जाळीत निभावलं. ती शहीदाची बायको होती.

स्वातंत्र्यदिनाच्या निमित्ताने या लढाऊ, झुंझार शहिदपत्नी, स्मृतीशेष बायजाबाई विष्णू बारप्टेंना विनम्र अभिवादन. कृतज्ञ वंदन!
-प्रा.हरी नरके

Tuesday, August 14, 2018

कारगिल हिरो जाकीर हुसेन नाईक-

" अल्ला हो अकबर " या मेजर अजितसिंगच्या पहिल्या आरोळीला सर्व भारतीय सैनिकांनी प्रतिसाद दिला. "अल्ला हो अकबर, अल्ला हो अकबर," च्या निनादाने कारगिलचा सारा परिसर दणाणून गेला होता. ग्रेनेडिअरचे जवान आपल्या संगिनी काढून पाकीस्तानी सैनिकांवर तुटून पडले होते. शत्रूवर प्राणघाती वार करून त्यांचा खातमा करण्यात ते गढले असतानाच 1/11 जी. आर. ची गुरखा कंपनीही या मोर्चाजवळ पोहोचली होती.

"आयो गुरखाली," चे पडसाद "अल्ला हो अकबर" मध्ये मिसळून गेले.

भारताचा जो टायगर हिल पाकच्या ताब्यात गेलेला होता तो पॉइंट 5250 कब्ज्यात घेऊन पहाट फुटायच्या आत भारतीय सैन्याने कारगीलची हरलेली लढाई जिंकलेली होती.

पराभवाचे यशात रूपांतर घडवून आणण्यात येथे मुख्यत्वेकरून दोन घटक कारणीभूत झाले. पहिला दुर्दम्य आशावाद. भारतीय जवान जाकीर हुसेन नाईक हे त्याचे प्रातिनिधिक रूप. दुसरा म्हणजे युद्धशास्त्रातला पहिल्या दहा मुलतत्वांपैकी एक असलेला नियम "विस्मय" ["सरप्राईज"] चा परिणामकारक वापर.

प्रतिकूल परिस्थितीत बुद्धीच्या जोरावर पाक सैनिकांना आचंबित करणारा हा देशभक्त भारतीय जवान होता जाकीर हुसेन नाईक.

22 ग्रेनेडिअरची भारतीय कंपनी संपूर्णपणे मुसलमान जवानांची होती. त्यांचे नेते होते मेजर अजितसिंग. किर्र अंधारात रात्री नऊ वाजता भारताने पाकवर चढाई केली. प्राण पणाला लावून शत्रूशी लढणारे दहा भारतीय जवान दोन तासात शहीद झाले होते. अठरा गंभीररित्या जखमी झालेले होते. काहीतर जबर जखमी झालेले होते. भारताचा संपुर्ण पराभव झालेला होता.

तथापि या पराभवाने न खचता मेजर अजितसिंगांनी टॅक्टीकल माघार घेतली होती. डोंगराच्या एका कड्याखाली त्यांनी आसरा घेतला. जखमी सैनिकांवर औषधोपचार चालू होते. 27 वर्षे वयाचा एक तरणाबांड जखमी जवान सरपटत त्यांच्याजवळ आला.
" साब, आपकी अनुमती हो तो और एक कोशीश करते हैं. खुदा रहमतगार हैं. आलातालाकी दुवा होगी तो हमारी जरूर फतेह होगी."

मेजर अजितसिंग यांच्या गंभीर जखमा ठणकत होत्या. ते थकलेले होते. पुन्हा हल्ला करण्याच्या मनस्थितीत ते अजिबात नव्हते.

पण जाकीरची आयडिया डोकेबाज होती. गनिमी कावा.
रिस्क घ्यायला हरकत नव्हती. बिनबोभाट, गनिमी काव्याने पाकवर अचानक हल्ला करायचा. शत्रूला चकित करून सोडायचे. त्याला काही कळायच्या आत शत्रू खतम करायचा.

"साब, मै ऎसे वापस इंडीया नही जाऊंगा. करेंगे या मरेंगे. जितकरही अपने मुल्कमें जायेंगे साब. नही तो यही मर मिटॆंगे मेजरसाब."

जाकीर हुसेन निर्वाणीचं बोलत - सांगत होता.

रात्रीचे दोन वाजलेले होते. फार विचार करायला वेळ नव्हता. पहाट झाली असती, झुंजूमुंजू झालं असतं नी पाक सैनिकांना अजितसिंगची कंपनी दिसली असती. गोळीबारात, तोफगोळ्यांच्या मार्‍यात सगळेच ठार झले असते.

रेडीओ सेटवरून त्यांनी 1/11 जी. आर. कंपनीच्या कमांडरला आपली योजना सांकेतिक भाषेत सांगितली. "आम्ही पुढे जातोय, मागे या."
यापेक्षा जास्त बोलण्यात धोका होता. गौप्यस्फोट झाला असता. शत्रू जागा झाला असता. पुन्हा पराभव पदरी पडला असता. भारत पुन्हा हरला असता.
भरभर हुकुम सुटू लागले. आदेशाबरहुकुम जवानांनी कुच केली. सर्वात पुढे होता जाकीर हुसेन नाईक.

पाक सैनिक गाफिल होते. विजयाची पार्टी करीत होते. त्यांची जित झालेली होती.
इतक्यात कुणीतरी येत असल्याची त्यांना चाहूल लागली.
पाकीस्तानी कमांडरने अंदाज बांधला आपलीच कुमत येत असणार! रसद रात्रीच येत असे. भारतीय जवानांना आपलेच समजून पाक जवानांनी चक्क त्यांचा हात धरून वर उचलून घेतले होते.

"अल्ला हो अकबर, अल्ला हो अकबर," च्या निनादाने पाक छावणीचा परिसर दणाणून गेलेला होता. संपुर्ण छावणी आता भारताच्या ताब्यात आलेली होती.

आणि भारताने कारगिल
युद्ध जिंकलेले होते. या विजयाच्या शिलेदाराला, ह्या सच्चा मुसलमान असलेल्या जवान जाकीर हुसेन नाईकला देशभक्त म्हणायचे की नाही?
तुम्हाला काय वाटतं?

[ पाहा- डोमेल ते कारगिल, लेखक मेजर जनरल [नि.] शशिकांत पित्रे, राजहंस प्रकाशन, पुणे, चौथी आवृत्ती, 2013, पृ. 244/45 ]

-प्रा.हरी नरके

सर्वाधिक प्रेम आणि सर्वाधिक द्वेषाचे धनी-



डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर हे कोट्यावधींच्या काळजात कोरले गेलेले व्यक्तीमत्व आहे. त्यांच्याइतके प्रेम फार कमी लोकांना लाभले असेल. त्यांच्या शब्दाखातर आपला जीवही द्यायला लक्षावधी लोक तयार आहेत. पण दुसरीकडे त्यांचा अपार द्वेष करणार्‍याही झुंडी या देशात प्रशिक्षित केल्या गेलेल्या आहेत हे लक्षात घ्या. सर्वाधिक प्रेम आणि सर्वाधिक द्वेष अशा दुहेरी कातरीत सापडलेले महामानव म्हणजे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर होत.

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांना विभुतीपूजा अमान्य होती. कोणाचेही विचार तपासल्याशिवाय घेऊ नका असे ते नेहमी बजावत असत.

डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर म्हणाले होते, "...." असे कॅंपेन सोशल मिडीयावरून चालवणारे कोणी टोळीवाले काहीबाही सांगत असतील, तर त्याची खालीलप्रमाणे तपासणी करून घेतली पाहिजे.

1. डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर कोणत्या संदर्भात म्हणाले होते?
2. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर कधी म्हणाले होते?

3. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर कोठे म्हणाले होते?
4. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे ते विधान कोठे छापले गेलेय? छापणार्‍याची विश्वासार्हता काय? त्याचा हेतू काय?

5. त्या संदर्भात डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर अन्यत्र कायकाय म्हणालेले आहेत?

6. त्यांनी 100 वेळा एखाद्या गोष्टीचा गौरव केला असेल आणि एखाद्या प्रसंगी रागापोटी, अतिव प्रेमपोटी ते चिडून काही म्हणाले असतील ते एक तात्कालीक विधान सुटे करून घ्यायचे की त्या 101 विधानांचा एकत्रित विचार करायचा?

7. समजा आपण आपल्या जवळच्या मित्राचे शंभर वेळा कौतुक केले नी एखाद्या प्रसंगी क्षणिक रागानं "गेलास खड्यात" असं म्हटलं तर तो मित्र खरंच खड्ड्यात जावा असं आपल्याला अभिप्रेत असतं का?

8. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचा 24*365 सदैव द्वेष करणारे, त्यांचा कायम तिरस्कार करणारे टोळीवाले जेव्हा बाबासाहेबांबद्दल पुळका आल्यासारखे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर  "म्हणाले होते," असे सांगतात तेव्हा त्यांचा हेतूच मुलत: विकृत असतो.

बाबासाहेबांच्या नावाचा अशाप्रकारे वापर करणे हे गुन्हेगारी स्वरूपाचे कृत्य आहे.

9. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचा देव करू नका. ते महापुरूष होते. द्रष्टे होते. तेही हाडामासाचे एक माणूसच होते. त्यांची विधाने सुटी करून, संदर्भ सोडून तुमच्या तोंडावर फेकली जाणार असतील तर आंधळेपणाने ती स्विकारू नका. ती तपासा. सांगणाराचा हेतू पाहा.

सदर विधान त्यांच्या तत्वज्ञानाचा अविभाज्य हिस्सा आहे का? ते वाक्य त्यांच्या विचारसरणीचा, वैचारिक निष्ठांचा अपरिहार्य गाभा आहे की ते केवळ तात्कालीक अपवादभूत विधान  आहे हेही तपासा. त्या विधानाची वैचारिक छावणी तपासा. चिकित्सेचे काम कठोरपणे करा. काटेकोर छाननी केल्याशिवाय बाबासाहेबांचे कोणतेही विधान घेऊ नका. आंबेडकरवादात न  बसणारे विधान फेटाळून लावा.

10. जर आपण डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे प्रत्येक वाक्य सुट्या सुट्या पद्धतीने घ्यायला लागलो, ते वेदवाक्य आहे असे समजून बाबा वाक्य प्रमाणं मानायला लागलो तर त्यांच्याच नावाचा गैरवापर करून आपल्या हातून डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचा पराभव केला जाईल. विवेकाच्या कसोटीवर कोणताही आणि कोणाचाही विचार तपासून घेणं हेच खरं स्वातंत्र्य!
-प्रा.हरी नरके
[ लेखक डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या साहित्याचे अभ्यासक, त्यांच्या साहित्याच्या खंडांचे संपादक आहेत.]

Monday, August 13, 2018

अनंत पैलूंचे व्यक्तीमत्व आ. प्र. के. अत्रे -








अनंत पैलूंचे आचार्य प्रल्हाद केशव अत्रे - प्रा.हरी नरके
[13 ऑगष्ट 1898 - 13 जून 1969]

आचार्य प्रल्हाद केशव अत्रे हे एक अफाट व्यक्तीमत्व होते. मुळचे शिक्षक. पुढे वक्ता, विनोदकार, पत्रकार, संपादक, राजकारणी, कादंबरीकार, व्यंगकवी, [ विडंबनकार ] नाटककार, प्रतिभावंत चित्रपट दिग्दर्शक, अनंत पैलू.

साने गुरूजींच्या "श्यामची आई" वर त्यांनी काढलेल्या चित्रपटाला राष्ट्रपतींचे पहिले सुवर्णकमळ मिळाले. त्यावेळी परीक्षक मंडळात एकही मराठी माणूस नव्हता. निव्वळ चित्रभाषेच्या ताकदीवर सुवर्णकमळ मिळवलं अत्र्यांनी.

मराठी परीक्षक नसल्यामुळेच कदाचित त्यांना हा सर्वोच्च पुरस्कार मिळाला असेल. मराठी परीक्षक असता तर त्याने नक्कीच टांग आडवी घातली असती.
"महात्मा फुले" यांच्यावरचा त्यांनी निर्माण केलेला बायोपिक आजवरचा सर्वोत्कृष्ठ मराठी बायोपिक आहे. त्यालाही राष्ट्रपतींचे रजत कमळ मिळाले. पण तो फारसा चालला नाही.
अत्रे महामिश्किल. ते म्हणाले, "त्याचं कायय की, एका ब्राह्मणेतरावरचा चित्रपट म्हणून सनातनी ब्राह्मणांनी पाहिला नाही. आणि एका ब्राह्मणाने काढलेला चित्रपट म्हणून बहुजनांनी बघितला नाही. एकुण काय तिकीटबारीवर सरासरी शून्य!"

अगदी दहाएक वर्षांपुर्वीपर्यंत मराठी रंगभुमीवर एकाच वेळी अत्र्यांची तो मी नव्हेच, मोरूची मावशी, अशी अनेक नाटकं गाजत होती.
"मी कसा झालो?" हे त्यांचे संक्षिप्त आणि "कर्‍हेचे पाणी" हे सहा खंडातले आत्मचरित्र केवळ अफलातून.
पुण्याच्या रे मार्केटला त्यांनीच "महात्मा फुले मंडई" हे नाव दिले.

तिथली जागा अपुरी पडते म्हणून जेव्हा गुलटेकडीला विस्तारित मंडई बांधण्यात आली आणि या मंडईचे स्थलांतर करण्यात आले तेव्हा अत्रे हयात नव्हते. त्यामुळेच बहुधा नव्या मंडईचे नाव बदलण्यात आले. हा बदल करणारे ब्राह्मण नव्हते. तथाकथित बहुजन वगैरेच होते.

पुणे विद्यापीठाला सावित्रीबाई फुले यांचे नाव द्यायला आणि विद्यापीठात महात्मा फुले यांचा पुतळा बसवायला कोणा बहुजनांनी विरोध केला ते सर्वांना माहितच आहे.

बहिणाबाईंच्या कवितेवर अपार जीव असलेल्या अत्र्यांनी अनेक नव्या लोकांना प्रकाशात आणले. अत्रे मर्ढेकरांना मात्र समजून घेऊ शकले नाहीत. त्यांना वासुनाकावाले भाऊ पाध्येही कळले नाहीत. अत्रे अफाट होते, स्वागतशील होते पण त्यांच्या व्यक्तीमत्वात अनेकविध कुरूपता होत्या. ते अनेकदा खोटेही लिहित असत. गलिच्छही लिहित असत.

चालायचेच. माणूस म्हटला की विकार आलेच. विसंगती आल्याच. सर्वगुणसंपन्न व्यक्तीमत्वं फक्त सिनेमा-कादंबर्‍यात असतात. वास्तवातली माणसं हाडामांसाचीच असतात.

अत्रे यांच्या तोडीचा दणकट लेखक, नाटककार, वक्ता, संपादक गेल्या दहा हजार वर्षात झाला नाही. पुढच्या दहा हजार वर्षात होणार नाही.

- प्रा.हरी नरके

Sunday, August 12, 2018

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर आणि मुस्लीम स्त्रियांचे मानवी अधिकार -



हिंदू कोड बिलाला ज्यांनी प्राणपणाने विरोध केला त्यांचेच वंशज आज समान नागरी कायदा
झाला पाहिजे म्हणून चढा सूर लावतात. यांच्या सनातनी पुर्वजांनी जर हिंदू कोड बिलाला इतका विरोध केला नसता तर 1952 पर्यंत सर्व धर्मियांसाठीची एकरूप नागरी संहिता मंजूरही झाली असती.
................
हिंदू स्त्रियांना सर्व प्रकारचे मानवी अधिकार मिळावेत यासाठी हिंदू कोड बिल आणि राज्यघटनेच्या माध्यमातून डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी केलेले कार्य सर्वपरिचित आहे.
ते देशाचे कायदामंत्री असताना हिंदू कोड बिल मंजूर व्हावे म्हणून त्यांनी सर्वतोपरी प्रयत्न केले. पंतप्रधान पं. नेहरूही त्यांच्यासोबत होते. 1952 च्या सार्वत्रिक निवडणूका जवळ आलेल्या असताना सनातन्यांनी उचल खाल्ली. मोर्चे, आंदोलने, सभा, संमेलने, परिषदा यांच्याद्वारे विरोधी आवाज निर्माण करून कायदामंत्री आणि सरकारला घेरण्याचे डावपेच आखले जायला लागले.

राष्ट्रपती बाबू राजेंद्र प्रसाद आणि इतर अनेक काँग्रेस नेते सनातन्यांच्या मागे असल्याने पं. नेहरू कच खाऊ लागले. बिल पास होत नाही असे बघून डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संतापले. निराश झाले. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी मात्र 27 सप्टेंबर 1951 रोजी देशाच्या कायदेमंत्रीपदाचा राजीनामा दिला. हिंदू स्त्रियांना अधिकार मिळावेत यासाठी त्यांनी मंत्रीपदाला लाथ मारली.

नेहरूंनी तुकड्या तुकड्याने हे बिल मंजूर करण्याची रणनिती आखली. पुढे 1956 पर्यंत हे काम चालू राहिले.

हिंदू कोड बिल मंजूर झाले की दुसरा टप्पा असणार होता "एकरूप नागरी संहिता."  हिंदू कोड बिलाला ज्यांनी प्राणपणाने विरोध केला त्यांचेच वंशज आज समान नागरी कायदा
झाला पाहिजे म्हणून चढा सूर लावतात. यांच्या सनातनी पुर्वजांनी जर हिंदू कोड बिलाला इतका विरोध केला नसता तर 1952 पर्यंत सर्व धर्मियांसाठीची एकरूप नागरी संहिता मंजूरही झाली असती.

इस्लामने 1400 वर्षांपुर्वी स्त्रियांना अनेक महत्वपुर्ण अधिकार दिलेले आहेत.

अर्थातच अरबस्थानातला आजूबाजूचा समाज टोळ्यांचा आणि सरंजामी असल्याने त्या काळाला अनुसरून काही बंधनंही घालण्यात आली.

ती आज झुगारली पाहिजेत असे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांना वाटत होते. प्रामुख्याने चार शादीया, जुबानी तलाक, बुरखा पद्धती यावर त्यांनी टिका केलेली आहे. मुस्लीम स्त्रियांना शिक्षण आणि सर्व मानवी अधिकार मिळावेत यासाठी त्यांनी मांडणी केली.

1400 वर्षांपुर्वी सर्वच धर्मांनी कमी अधिक बंधनं स्त्रियांवर घातलेली होती. ती आता अनावश्यक आहेत असं सांगताना डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी स्त्री आणि पुरूष समान असल्याने चार बायका करण्याची धार्मिक परवानगी रद्द केली जावी अशी भुमिका मांडली. हदीस [शरियत] कायद्यातही काही काळानुरूप बदल करण्याची गरज त्यांनी बोलून दाखवली.

लग्नाच्या बाबतीत एक पुरूष आणि चार स्त्रिया, साक्षीदार म्हणून एक पुरूष चालेल पण स्त्रिया मात्र दोन हव्यात आदी तरतुदी आता बदलायला हव्यात असं ते म्हणाले.

हे मी मुंबईतल्या टाटा इन्स्टीट्यूट ऑफ सोशल सायन्सेसने आयोजित केलेल्या राष्ट्रीय परिषदेत बोलत होतो.

या परिषदेला देशविदेशातून अनेक मुस्लीम महिला आलेल्या होत्या. दिल्लीहून मुस्लीम पर्सनल लॉ बोर्डाच्या एक बड्या पदाधिकारी महिला त्या परिषदेला आलेल्या होत्या. बाई नबाब घराण्यातल्या होत्या. कोट्याधीश नी कॉन्वेंटमध्ये शिकलेल्या होत्या. सुपर स्पेशालिटी डॉक्टर होत्या.

त्या प्रचंड चिडल्या आणि एक पुरूष =4 स्त्रिया, एक पुरूष = 2 स्त्री साक्षीदार, हे कसं बरोबरच आहे ते मला ओरडून सांगायला लागल्या.

त्या म्हणाल्या, "पुरूषांची लैंगिक भूक स्त्रियांच्या तुलनेत चारपट जास्त असते." त्या पुढं असंही म्हणाल्या की, “ पुरूषांच्या तुलनेत स्त्रीकडे स्मरणशक्ती, बुद्धीमत्ता अर्धीच असते. त्यामुळे ह्या तरतुदी आजही बरोबरच आहेत.”

त्या फर्ड्या अमेरिकन इंग्लीशमध्ये तारे तोडत होत्या. त्यांनी उधळलेली काही मुक्ताफळे तर थोर वगैरेच होती. त्या डाफरत मला म्हणाल्या,”तुम्ही पुरूष असल्याने बायकांची लैंगिक भूक पुरूषांच्या पावपटच असते हे तुम्हाला कळणार नाही. बायकांची बुद्धी अर्धीच असते हे तुम्हाला माहित नाही.

मी सुपर स्पेशालिटी डॉक्टर आहे. आधुनिक वैद्यक शास्त्राने हे सिद्ध केलेले आहे. मी बाई असल्याने सांगतेय ते मान्य करा. गुमान ऎका.”

मी, संयोजक राज्याच्या अप्पर मुख्य सचिव थेकेकरामॅडम आणि प्रा.डॉ. रझिया पटेल दिग्मूढ होऊन ऎकत-बघत बसलो. उच्च शिक्षितांची बुवाबाजी सर्वच धर्मात असते तर!

एकवेळ निरक्षरांना बदलता येईल, सुधारता येईल, पण या कोट्याधिश, उच्च शिक्षित गुलामांना बदलणं फार अवघड!
-प्रा.हरी नरके